Antik imbros'dan gökçeada’ya  

Ege Denizi’nin kuzeyinde, rüzgârın ve bereketin adası olarak bilinen Gökçeada (antik adıyla Imbros), tarih sahnesine sanıldığından çok daha erken bir dönemde çıkmıştır. Adanın tarih yolculuğu, günümüzden yaklaşık 8 bin yıl öncesine, Neolitik Dönem’e kadar uzanır. Gökçeada’daki ilk yerleşik hayatın izleri, özellikle Uğurlu-Zeytinlik bölgesindeki höyükte kendisini gösterir. Buradaki kazılar, adanın Batı Anadolu ve Balkanlar arasında bir köprü görevi gördüğünü ve ilk sakinlerinin tarım, hayvancılık ve deniz ticaretiyle uğraşan köklü bir topluluk olduğunu kanıtlamıştır.

Tunç Çağı’na gelindiğinde, adanın stratejik konumu daha da önem kazanmış ve Ege Denizi’nin en eski halklarından biri olan Pelasglar buraya yerleşmiştir. Antik kaynaklarda ve Homeros’un İlyada destanında Imbros, "kayalık" ve "denizin ortasındaki sığınak" olarak betimlenir. Pelasglar döneminde ada, sadece bir yerleşim yeri değil, aynı zamanda antik dünyanın en gizemli inançlarından biri olan Kabirler (Kabeiroi) kültünün merkezi haline gelmiştir. Denizcileri koruduğuna inanılan bu gizemli tanrılara adanan ritüeller, adayı dönemin ruhani çekim merkezlerinden biri yapmıştır.

MÖ 6. yüzyılın sonlarına doğru Gökçeada, Pers İmparatorluğu’nun batıya doğru genişlemesinden payını alarak Pers hâkimiyetine girmiştir. Ancak Perslerin bölgedeki etkisi uzun sürmemiş; Pers-Yunan savaşlarının ardından ada, Atina’nın radarına girmiştir. MÖ 5. yüzyılda Atina, Çanakkale Boğazı’na giden ticaret yollarını güvence altına almak amacıyla Gökçeada’yı bir "Klerukia" yani askeri koloni haline getirmiştir. Bu dönem, adanın kültürel kimliğinin en çok şekillendiği süreçtir. Gökçeada halkı Atina vatandaşı statüsüne geçmiş, adada Atina yasaları ve demokrasisi uygulanmaya başlanmıştır. Bu güçlü bağ, sonraki yüzyıllarda ada yönetiminin defalarca el değiştirmesine rağmen kültürel olarak kopmamıştır.

Makedonya Kralı Büyük İskender’in tarih sahnesine çıkışıyla birlikte, Ege’deki tüm dengeler gibi Gökçeada’nın statüsü de değişmiştir. İskender’in fethinden sonraki Hellenistik dönemde ada, İskender’in generalleri (Diadohlar) arasında yaşanan egemenlik savaşlarının ortasında kalmıştır. Bu süreçte zaman zaman bağımsızlığını ilan etse de stratejik önemi nedeniyle her zaman büyük krallıkların kontrolü altında tutulmuştur.

Gökçeada’nın Roma ile tanışması ise MÖ 2. yüzyılda gerçekleşmiştir. Roma Cumhuriyeti’nin Doğu Akdeniz’deki gücünü pekiştirmesi ve Makedonya Krallığı’nı mağlup etmesiyle birlikte ada, Roma’nın müttefiki olan Atina’ya geri verilmiştir. Roma İmparatorluğu döneminde "Pax Romana" (Roma Barışı) ile gelen istikrar, adanın ekonomik ve tarımsal refahını artırmıştır. Gökçeada, Roma döneminde kaliteli şarapları ve zeytinyağı üretimiyle tanınan, sakin ama ekonomik açıdan güçlü bir ada olarak varlığını sürdürmüştür. İlk çağların fırtınalı savaşlarından süzülüp gelen bu zengin tarih, Roma hakimiyetiyle birlikte daha kurumsal bir yapıya bürünerek adayı Orta Çağ’ın eşiğine taşımıştır.